|
Информатика Есептер жинағы - 9 |
|
«Информатика және есептеуіш техника негіздері» оқулығы
бойынша жаттығулар мен тапсырмалардың шешулері (9-сынып) (авторлары: Б.Бөрібаев, Б.Нақысбеков,
Г.Мадиярова, 2005 жыл) program
Dong; const pi=3.14; var R,s:real; begin write('R-ге мән бер:'); readln(R); S:=pi*R*R; writeln('Дөңгелектің
ауданы =',S:5:2); end. program
Geron; {Үшбұрыш ауданын
Герон формуласымен табу} var a,b,c:real; {үшбұрыш қабырғалары} p:real; {үшбұрыш периметрі} s:real; {үшбұрыш ауданы} begin writeln('a,b,c-ға мән бер:');
readln(a,b,c); p:=(a+b+c)/2; S:=sqrt(p*(p-a)*(p-b)*(p-c)); writeln('Үшбұрыш ауданы S=',S); end. 3.4-тарау. 4. Берілген төрторынды
сан цифрларының қосындысын табу. program kos1; var
x,d,s:integer; begin writeln('төрт орынды сан енгіз:'); readln(x); s:=0; d:=x div 10; s:=s+(x-d*10); x:=d; d:=x div 10; s:=s+(x-d*10); x:=d; d:=x div 10; s:=s+(x-d*10); x:=d; d:=x div 10; s:=s+(x-d*10); writeln; write('төрт орынды сан цифр қосындысы: S=',S); end. Тапсырмалар. 1. Бірінші оқушы
бір сағатта М себет, 2-оқушы К себет, 3-оқушы L себет алма
жинаса, олар t сағатта қанша алма жинайды? Program
taps34_1; var
m,k,l,t:integer; ok:integer; begin m:=5; k:=4; l:=6; writeln(‘t-ға мән беріңіз:’); read(t); ok:=t*(m+k+l); write(‘Оқушылар t сағатта:’,ok,’
себет алма жинайды’); end. 2. 1-есептің
шартын пайдалана отырып, 1-оқушы-х, 2-оқушы-у, 3-оқушы-z сағат жұмыс атқарғанда, олар қанша
алма жинайтынын есептеп шығарыңдар Program
taps34_2; var
m,k,l:integer; x,y,z:integer; ok1,ok2,ok3,s:integer; begin m:=5; n:=4; l:=6; writeln(‘x,y,z-ке мән беріңіз:’); read(x,y,z); ok1:=m*x; ok2:=k*y; ok3:=l*z; s:=ok1+ok2+ok3; writeln(‘1-оқушы -’,ok1,’ себет алма жинайды’); writeln(‘2-оқушы -’,ok2,’ себет алма
жинайды’); writeln(‘3-оқушы -’,ok3,’ себет алма
жинайды’); writeln; writeln(‘Барлығы-‘,s,’себет алма
жинады’); end. 3. Бидон екі
цилиндр мен бір қиық конустан құрастырылған.Үлкен
цилиндрдің диаметрі D, биіктігі L, кіші цилиндрдің диаметрі d, қиық конустың
биіктігі n, ал бидонның биіктігі H
болса, оның толық беті қандай болады? Ол мына формула бойынша есептеледі: Sтол= Program
taps34_3;
var
D,k,L,H,n: real; begin D:=40; k:=15; L:=30; H:=60; n:=15; S:= pi/8*(2*D*D+8*D*L+(sqr(D)+2*D+ 2*k)*sqrt(4*n*n+sqr(D-k)+4*k*k* (H-L-n))); write(‘D=’,D, ’k=’,k,
’L=’,L, ’H=’,H, ’n=’,n); writeln; write(‘S=’,S:5:2) end. 4. Бір шәйнек жасауға P г, табақша жасауға C г, кесе жасауға K г дайын масса керек. Ал А дана шәйнек, 0,5A дана табақша, 0,2A дана кесе жасауға қанша дайын масса қажет? Program
taps34_4; var
p,c,k:integer; a:integer; shk,tk,ks:real; begin p:=1200; c:=300; k:=500; writeln(‘a-ға мән беріңіз:’); read(a); shk:=p*a; tk:=c*0.5*a; ks:=k*0.2*a; writeln(‘шәйнек жасауға-‘,shk,’ грамм масса қажет’); writeln(‘табақша жасауға-‘,tk,’ грамм масса қажет’); writeln(‘кесе жасауға-‘,ks,’ грамм масса қажет’); end. 5. а) Мына өрнектің: Program
taps34_5a; Var x,y,a:real; Begin Writeln(‘a мен х-ке мән беріңіз:’);
read(a,x); Y:=0.5*sqr(x)/(sqr(a+x)*(a+x)); Writeln(‘Өрнектің мәні-
Y=’, y) End. 5.ә) Мына
өрнектің: Program
taps34_5b; Var
a,b,c,y,a:real; Begin Writeln(‘a,b,c-ға мән беріңіз:’); read(a,b,c); Y:= (a+b)/(b+(a+c)/(c+b)); Writeln(‘Өрнектің мәні- Y=’, y) End. 5.б) Мына өрнектің: Program
taps34_5c; Var
x,y:real; Begin Writeln(‘х-ке мән беріңіз:’); read(x);
Y:=sqrt(cos(sqr(x))*cos(sqr(x))+sqr(sin(2*x-1))); Writeln(‘Өрнектің мәні- Y=’, y) End. 5.в) Мына өрнектің: 5x+3x Program
taps34_5d; Var
x,y:real; Begin Writeln(‘ х-ке мән беріңіз:’); read(x); Y:= 5*x+3*sqr(x)*sqrt(1+sin(sqr(x))); Writeln(‘Өрнектің мәні- Y=’, y) End. 6. Көкөніс
өсіретін жылыжай ғимараты ұзындығы L-ге тең
жарты цилиндр сарай тәрізді, ал қимасы радиусы r-ге тең
жарты шеңбер тәрізді болып жасалған. Жылыжайдың бүйір
бетін табатын программа құрыңдар. Мұнда мына
формуланы: S= Program
taps34_6; Const pi=3.14; Var
L,R,S:real; Begin Writeln(‘R мен L-ге мән беріңіз:’); read(r,l); S:=pi*r*(r+l); Writeln(‘Жылыжайдың бүйір беті, S=’, s) End. 7. Қызы
8, ал шешесі 38 жаста болса, неше жылдан соң шешесі қызынан 3 есе үлкен болады? Program
taps34_7; Var K:integer;
{k – қызының жасы} M:integer; {M- шешесінің жасы} N :real; {неше жылдан соң} Begin K:=8; M:=38; N:=(m-3*k)/2; Writeln(‘Шешесінің жасы қызынан ’,n,‘ жылдан соң
3-есе үлкен болады’) End. 8. Оқушылар
3400 теңгеге әрқайсысы 30 және 40 теңгелік 100
билет сатып алған болса, 30 және 40 теңгелік билеттердің
саны қанша болғаны? Program
taps34_8; var
x,y:real; a,b:integer; begin a:=30; b:=40; Y:= (3400-100*a)/(b-a); X:= 100-Y; Writeln(’30 теңгелік билеттер саны =’, x); Writeln(’40 теңгелік билеттер саны =’, y); End. 9. Ит қоянды 150 м жерден көрді.
Егер қоянның жылдамдығы минутына 250 м, ал иттің
жылдамдығы 260 м болса, ит қоянды қанша минуттан соң қуып
жетеді? Program
taps34_9; Var
t,s,vi,vk,v:real; Begin S:=150; vi:=260; vk:=250; V:=vi-vk; T:=s/v; Writeln(‘Ит қоянды ‘,t,’ минуттан соң қуып жетеді’) End. 10. Дүкенші
алғашқы сатып алушыға матаның 25 %-н, 2- алушыға
сол матаның қалғанының 30% -н, ал 3-алушыға
одан қалған матаның 40 %-н сатқан болса, онда дүкенде
сол матаның қанша %-ы қалған? Program taps34_10; Var
mata1,mata2,mata3,kmata:real; Begin Mata1:=75; Mata2:=mata1*30/100; Mata3:=mata2*40/100; Kmata:=mata1-mata2-mata3; Write(‘матаның қалғаны =’, kmata,’ %’) End. 11. Бір зат
алдымен 10 %-ға қымбаттап, одан соң 10 %-ға
арзандатылса,заттың бағасы қанша %-ға өзгерген? Program
taps34_11; Var
z1,z2,z:integer; Begin Z1:=110; z2:=(z1*10) div 100 ;
z3:=100-(z1-z2); Writeln(‘зат бағасы - ’, z,’ %-ға кеміді’) End. 12. Табандары және
биіктігі бойынша трапеция ауданын есептеп шығаратын программа құрыңдар. program
taps34_12; {трапеция ауданын табу} var a,в:real; {трапеция табандары} h:real; {трапеция биіктігі} s:real; {трапеция ауданы} begin writeln('a,b,h-қа мән бер:'); readln(a,b,h); S:=(a+b)/2*h; writeln('Трапеция ауданы S=',S); end. 15. Доп жер
бетінен 10 м биіктіктен 20 м/с жылдамдықпен вертикаль жоғары лақтырылды.
3 с уақыттан соң доп жерден қандай қашықтықта
болады? Program
taps34_15; Var
v0,g,h0,t,y:real; Begin V0:=20; g:=10; h0:=10;
Writeln(‘t-ға
мән енгіз:’);
readln(t); Y:=h0+v0*t-g*sqr(t)/2; Writeln(t,’с-та доп жерден ‘,y,’ метр қашықтықта болады’) End. 3.5-тарау. Паскаль тілінің басқару операторлары. 1-мысал. Y = program E1; {оқулықтың
79-беті} var x,y:real; begin writeln; write('X-қа мән енгіз:'); readln(x); if x<0 then y:=x+2 else y:=2*x*x*x; writeln('y=',y:4:0); write('есептеу бітті'); end. 2-мысал. Y = program F1; {оқулықтың
79-80 беті} var x,y:real; begin writeln; write('x-қа
мән енгіз:'); readln(x); if x<2 then y:=x else if x<3 then y:=2 else y:=-x+5; writeln('Y=',Y:4:2) end. 3.6. Таңдау операторы program Baschi;
{3-мысал, оқулықтың 86-87 беті} var gil: integer; begin write('КСРО кезіндегі жылды енгізіңіз:'); readln(gil); write(gil:4,'-жылы КСРО-ны '); Case gil of 1917..1924:writeln('Ленин басқарды;'); 1925..1953:writeln('Сталин басқарды;'); 1954..1955:writeln('Маленков басқарды;'); 1955..1956:writeln('Булганин басқарды;'); 1957..1964:writeln('Хрущев басқарды;'); 1965..1985:writeln('Брежнев басқарды;'); 1985..1991:writeln('Горбачев басқарды;'); end end. program
Apta_kyni; {5-мысал, оқулықтың 87-88
беті} label 10; const k=4; var kyn,n:integer; t:char; begin 10:write(' ай күнін енгізіңіз :'); readln(kyn); n:=kyn mod (7+k-1); if n>7 then n:=n-7; write('айдың',kyn:3,'күні-'); case n of 1:write('дүйсенбі'); 2:write('сейсенбi'); 3:write('сәрсенбi'); 4:write('бейсенбi'); 5:write('жұма'); 6:write('сенбi'); 7:write('жексенбі'); end; writeln('болады;'); writeln('тағы енгізесіз бе? (ия-Y, жоқ-N)'); readln(t); if (t='Y') or (t='N') then Goto 10; end. program
Grigorian; {Григориан календарынан
Хижраға көшу} var x,g:integer; begin writeln('Григориан жылын енгізіңіз:'); readln(G); X:=G-622; X:=x div 32+x; writeln('Хижра жылы бойынша-',X:4); end. program
GYL_xizhra; {Хижра календарынан Григорианға көшу} var x,g:integer; begin writeln('Хижра жылын енгізіңіз:'); readln(x); G:=x div 33; G:=X-G; G:=G+622; writeln(' Григориан жылы бойынша -',G:4); end. program
Tugan_GYL; {Аты-жөні бойынша туған мерзімін анықтау} uses crt; Label 1,2; var AT:string; n,t :integer; begin 1: clrscr; gotoxy(3,3);writeln('Тегің мен атыңды
енгіз:'); readln(AT); if AT='Бексарыұлы Мұратбек'
then n:=1 else if AT='Тұрұмбет
Ұлбибі' then n:=2 else if
AT='Бексары Жаңабай' then n:=3 else if
AT='Бексары Жаңбырбай' then n:=4 else if
AT='Бексариев Нұрлан' then n:=5 else if
AT='Бексариева Гүлжан' then n:=6 else if
AT='Бексары Маржан' then n:=7 else if
AT='Бексариев Сағат' then n:=8 else if
AT='Бексары Ғарышбек' then n:=9 else if
AT='Бексариева Ботагөз' then n:=10 else if AT='Нұрланқызы
Ақмерей' then n:=11 else if AT='Мұратбеков
Нағашыбай' then n:=12 else if AT='Мұратбек
Ләйла' then n:=13 else if
AT='Бексары Нұрдәулет' then n:=14 else if AT='Сұлтан
Айдана' then n:=15 else if AT='Сұлтан
Қарақат' then n:=16 else if AT='Төлтаева
Ләззат' then n:=17 else if AT='Сәрсембаев
Дастан' then n:=18 else if
AT='Теменов Бауыржан' then n:=19; else if
AT='Теменов Нұрмұхамед' then n:=20; gotoxy(20,4); Case n of 1:write('туған
мерзімі: 15.06.1942 жыл'); 2:write('туған
мерзімі: 28.03.1942 жыл'); 3:write('туған
мерзімі: 07.01.1965 жыл'); 4:write('туған
мерзімі: 24.10.1967 жыл'); 5:write('туған
мерзімі: 30.07.1970 жыл'); 6:write('туған
мерзімі: 12.08.1972 жыл'); 7:write('туған
мерзімі: 27.09.1974 жыл'); 8:write('туған
мерзімі: 15.02.1977 жыл'); 9:write('туған
мерзімі: 27.09.1991 жыл'); 10:write('туған
мерзімі: 10.02.1992 жыл'); 11:write('туған
мерзімі: 22.11.1992 жыл'); 12:write('туған
мерзімі: 06.07.1995 жыл'); 13:write('туған
мерзімі: 24.09.1996 жыл'); 14:write('туған
мерзімі: 25.10.1996 жыл'); 15:write('туған
мерзімі: 06.06.1999 жыл'); 16:write('туған
мерзімі: 30.09.2004 жыл'); 17:write('туған
мерзімі: 30.03.1968 жыл'); 18:write('туған
мерзімі: 19.03.1972 жыл'); 19:write('туған
мерзімі: 26.09.1979 жыл'); 20:write('туған
мерзімі: 12.02.2006 жыл'); else
gotoxy(3,5); writeln('Аты-жөні дұрыс енбеді немесе ол туралы мәлімет
жоқ'); end; gotoxy(3,10); writeln('тағы
енгізесіз бе?(ия-1,жоқ-2)'); readln(t); if t=1 then
Goto 1 else Goto 2; 2:end. program
Gil_ati; {4-мысал, 87-бет} Uses crt; Label 1,2; var N,kaldik,t:integer; begin 1:clrscr; Gotoxy(3,3); writeln('Керекті жылды енгізіңіз:'); gotoxy(3,5);read(N); kaldik:=N mod 12; gotoxy(7,5); case kaldik of 0:write(' - мешін жылы'); 1:write(' - тауық жылы'); 2:write(' - ит жылы'); 3:write(' - доңыз жылы'); 4:write(' - тышқан жылы'); 5:write(' - сиыр жылы'); 6:write(' - барыс жылы'); 7:write(' - қоян жылы'); 8:write(' - ұлу жылы'); 9:write(' - жылан жылы'); 10:write(' - жылқы жылы'); 11:write(' - қой жылы'); end; gotoxy(3,10); write('тағы енгізесіз бе? (ия-1,жоқ-2)'); readln(t); if t=1 then Goto 1 else Goto 2; 2:end. Жаттығулар. 2. y=sign
функциясының мәнін есептейтін программа құрыңдар: Y= Program
zhatt36_2; Var x,y:integer; Begin Writeln(‘х-қа мән бер:’); readln(x); If x>0 then y:=1 else if x=0 then y:=0
else y:=-1; Writeln(‘Y=’, y) End. 3. Жазықтықта
үш нүкте берілген: A(x1;y1), B(x2;y2), C(x3;y3). Осы үш нүкте
арқылы үшбұрыш құруға бола ма, соны анықтау
керек. Үшбұрыш салуға болатын болса, Герон формуласын
пайдаланып, оның ауданын есептейтін программа құрыңдар. program
zhatt36_3; label
can1,can2,can3; var
x1,x2,x3:real; y1,y2,y3:real; a,b,c,p,s:real; begin writeln('x1,y1,x2,y2,x3,y3 координаталарын енгіз:'); readln(x1,y1,x2,y2,x3,y3); a:=sqrt(sqr(x2-x1)+sqr(y2-y1)); b:=sqrt(sqr(x3-x2)+sqr(y3-y2)); c:=sqrt(sqr(x3-x1)+sqr(y3-y1)); if
(x3-x1)*(y2-y1)<>(x2-x1)*(y3-y1) then goto can1 else goto can2; can1:writeln('үшбұрыш құрылады’); p:=(a+b+c)/2; s:=sqrt(p*(p-a)*(p-b)*(p-c)); writeln('оның ауданы,S =',S:5:2);goto can3; can2:writeln('үшбұрыш құрылмайды.'); can3:
end. 4. Үшбұрыштың төбелері
координаталары арқылы берілген: A(x1,y1),
B(x2,y2) және C(x3,y3)
. Бұл үшбұрыш
теңқабырғалы немесе теңбүйірлі болатынын анықтайтын
программа құрыңдар. program
zhatt36_4; label
can1,can2,can3,can4; var
x1,x2,x3, y1,y2,y3:real; a,b,c:real; begin writeln('x1,y1,x2,y2,x3,y3 координаталарын енгіз:'); readln(x1,y1,x2,y2,x3,y3); a:=sqrt(sqr(x2-x1)+sqr(y2-y1)); b:=sqrt(sqr(x3-x2)+sqr(y3-y2)); c:=sqrt(sqr(x3-x1)+sqr(y3-y1)); if
(x3-x1)*(y2-y1)<>(x2-x1)*(y3-y1) then writeln('үшбұрыш құрылады') else writeln('үшбұрыш құрылмайды'); if (a=b) or (b=c) or (a=c) then goto
can1 else if (a=b) and (b=c) and (a=c) then
goto can2 else goto can3; can1:
writeln('ол - теңбүйірлі'); goto can4; can2:
writeln('ол - теңқабырғалы'); goto can4; can3:
writeln('ол - кезкелген'); can4: end. 5. Жазықтықта
екі нүкте N(x1,y1) және M(x2,y2)
берілген. Бұлардың қайсысы координатаның бас нүктесіне
жақын болатынын анықтайтын программа құрыңдар. Program
zhatt36_5; Var
no,mo:real; X1,y1,x2,y2:real; Begin Writeln(‘x1,y1,x2,y2 мәндерін енгіз:’); Readln(x1,y1,x2,y2); no:= sqrt(sqr(x1)+sqr(y1)); mo:=sqrt(sqr(x2)+sqr(y2)); Writeln(‘NO=’, no); writeln(‘MO=’,mo); If no<mo then writeln(‘координата басына N нүктесі жақын’) Else writeln(‘координата басына M нүктесі жақын’); End. 6. Бүтін n саны берілген, сол санның бүтін m санына қалдықсыз бөлінетінін немесе бөлінбейтінін
анықтайтын программа құру керек. Program
zhatt36_6; Var
n,m:integer; Kald:integer; Begin Write(‘n және m сандарын енгіз:’);
readln(n,m); Kald:=n mod m; If kald=0 then writeln(n,’ саны ‘,m,’
санына қалдықсыз
бөлінеді’) Else writeln(‘қалдықпен бөлінеді, қалдығы
-’, kald); End. 7. Егер
берілген А саны жұп болса, онда Р атауына true, ал тақ болса false
мәнін меншіктейтін программа құрыңдар. program
zhatt36_7; var a:integer; p:string; begin write('A –ға мән енгіз:'); readln(a); if odd(a) then p:=('false') else p:=('true'); write('А саны -',p); end. 8. Бөлімі нөлге айналмайтындай
етіп, шартты операторды пайдаланып, Y = Program
zhatt36_8; Var
x,y:real; Begin Writeln(‘x-ке 1 мен 2-ден басқа мән беріңіз:’); read(x); Y:=1/(x-1)+1/(x-2); If (x<>1) and (x<>2) then
writeln(‘Y=’,y:4:2) else Writeln(‘Y-тің мәні жоқ’); End. 3.7. Қайталау операторлары while операторы 1-мысал. Пернетақтадан
енгізілетін кезкелген бес бүтін санның қосындысын табатын
программа құру. program kos1;{оқулықтың
92-беті} const k=5; var i,n,s:integer; begin i:=0; s:=0; write('5 бүтін сан енгіз'); while (i<k) do begin i:=i+1; writeln(i,'-ші бүтін санды енгіз:
'); readln(n); s:=s+n; end; writeln('сандардың қосындысы=',S); end. program
summa2; {сандардың қосындысын
әзірше циклімен табу} i:integer; s:integer; begin i:=1; s:=0; while i<=10 do begin s:=s+i; i:=i+1 end; writeln('Қосынды=',S); end. program
summa3; {10-30 арасындағы жұп
сандардың қосындысын әзірше
циклімен табу} k:integer; s:integer; begin k:=10; s:=0; while k<=30 do begin s:=s+k; k:=k+2 end; writeln('жұп сандар қосындысы=',S); end. program EYOB;
{2-мысал, оқулықтың 92-93 беті} var x,y:integer; begin writeln('X,Y сандарына мән бер:'); readln(x,y); while x<>y do if x>y then x:=x-y else y:=y-x; writeln('EYOБ=',x:2); end. Repeat операторы program fact2;
{2-мысал, 2-нұсқа, оқулықтың 96-беті} var n:integer; p:real; begin write('n санын енгізіңіз:'); readln(n); p:=1; repeat p:=p*n;n:=n-1 until n=0; writeln('n!=',p:4:0); end. For операторы 2-мысал. Х
аргументі [-4;4] аралығында қадамы 0,2 болып өзгергендегі у
функциясының мәндерін табу қажет.
Y = Program funkcia1; {оқулықтың 98-99 беті} Var k:integer; X,y: real; Begin X:=-4; For k:=1 to 41 do Begin Y:=(x*x-2*x+2)/(x*x-1); Writeln(‘x =’,x:5:2); Writeln(‘y =’,y:8:3);
X:=x+0.2; End End. Тапсырмалар. 1. P натурал
сан болғанда, әрқайсысын пайдаланып, шығаруға
тырысыңдар). program
taps37_1a; {қайталау циклі: while арқылы} var
i,a,p:integer;d:longint; begin writeln('a мен p-ға мән енгіз:');readln(a,p); d:=1;i:=0; while i<p do begin i:=i+1; d:=d*a; end; writeln(a,'-ң ',p,' дәрежесі
=',d:5); end. program
taps37_1b; {қайталау
циклі:repeat арқылы} var i,a,p:integer; d:longint; begin writeln('a мен p-ға мән бер:'); readln(a,p); d:=1; repeat d:=d*a; p:=p-1; until p=0; writeln(a,'-ң p дәрежесі=',d:5); end. program dar1; var i,x,y:integer;s:longint; begin write('x,y-мән
бер:'); readln(x,y); i:=0;s:=1; while i<y do begin i:=i+1; s:=s*x; end; writeln('x-тің у дәрежесі=',s:5); end. 2. Мына өрнектің
мәнін табыңыз: 1+ program taps37_2a; const k=5; var i:integer; s,n:real; begin i:=0; s:=0; while i<k do begin i:=i+1; write(i,'-ші санды енгіз:'); readln(n); s:=s+1/n; end; writeln('қосынды=',s:3:2); end. 3. Берілген
санның барлық бөлгіштерін өсу тәртібімен реттеп
жазып шығатын программа құрыңдар. program
taps37_3; var i:integer; {бөлгіш} n:integer; {енгізілетін сан} c:integer; {санның бүтін бөлігі} begin writeln('Бөлгішін табатын санды
енгізіңіз:'); readln(n); c:=trunc(n/2); writeln(n,' санының бөлгіштері:'); write(i:3); for i:=1 to n
do if n/i=trunc(n/i) then write(i:3); end. 4. Екі қапшыққа
күріш салынған. Біріншінің массасы m кг, ал екіншісінікі n кг.
Осы қаптардың массасын және қайсысының ауыр екенін анықтаңдар. program
taps37_4; var m,n,max:real; begin write('m және n-ге мән беріңіз:'); readln(m,n); writeln('m=',m:2:0); writeln('n=',n:2:0); if m>n then max:=m else max:=n; writeln('қаптың
ауыры-',max:2:0); end. 5. Дюйммен
берілген қашықтықты (1-20 дюйм аралығын) см-ге түрлендіріңдер.
(1 дюйм = 2,54 см) program
taps37_5; {while циклі арқылы} const k=20; var i:integer; CM:real; begin writeln('1-20 арасындағы дюймнің
мәнін сантиметрмен өрнектеу'); writeln; i:=0; while(i<k) do begin i:=i+1; CM:=i*2.54; write; writeln(i,'дюйм=',cm:5:2,'см'); end end. program
taps37_5; {for циклі бойынша} var i,d: integer; cm:real; begin writeln(' дюйм мәнін енгіз:');
readln(d); for i:=1 to 20 do cm:=d*2.54; writeln(d,'-дюйм
=',cm:5:2,'ñì'); end. 7. Ағымдағы
айдың реттік нөміріне қарап отырып, осы айда неше күн
бар екенін табу қажет. Мұнда алдын ала N(1-12) – ай нөмірі,
А-(0 немесе 1) –жылдың кібіселік белгісі беріледі, 0-қарапайым
жыл, 1-кібісе жыл. program
taps3_7_7; var
n,a,k:integer; begin write('n мен a-ға мән енгіз:');read(n,a); if (n=1)or(n=3)or(n=5)or(n=7) or (n=8)or(n=10)or(n=12)then k:=31 else if (n=4)or(n=6)or(n=9)or(n=11)then k:=30 else if (n=2)and(a=0)then k:=28 else k:=29; writeln(n,'-айдағы күн саны =',k); end. 8. Берілген n
санның ішіндегі оң және терістерінің қосындыларын
тауып, қосындылардың абсолют шамасы бойынша үлкенін анықтаңдар. Program
taps_8; Var
n,a,oh,ter,s1,s2,max,i:integer; Begin Writeln(‘қанша сан енгізесіз:’); readln(n); Oh:=0; ter:=0; For i:=1 to n do Begin Write(‘оң не теріс сан енгіз:’); read(a); If a<0 then ter:=ter+a else
oh:=oh+a; S1:=abs(ter); s2:=abs(oh); Write(‘s1=’,s1); write(‘s2=’,s2); End; If s1>s2 then max:=s1 else max:=s2; Write(‘қосындының үлкені =’, max) End. 10. Адамның
берілген жасына қарап, оның жас бала, оқушы, жұмыс
істейтін жаста немесе зейнеткер екендігін анықтаңдар. program
zhas37_10; var
zhas:integer; begin write('Адам жасын енгіз:');readln(zhas); write(zhas,'-жастағы адам'); case zhas of 0..5:writeln('-жас бала'); 6..17:writeln('-оқушы'); 18..63:writeln('-жұмыс істейтін жаста') else writeln('-зейнеткер'); end; end. 11. 1-ден
100-ге дейінгі тақ сандардың және жұп сандардың
қосындыларын табу алгоритмін және программасын құрыңдар. program
taps37_11; var k:integer; s1,s2,s:integer; begin s1:=0; s2:=0; for k:=1 to 100 do begin if k mod 2 = 0 then s1:=s1+k else s2:=s2+k; end; writeln(‘жұп сандар қосындысы
=’,s1); writeln(‘тақ сандар қосындысы =’,s2); s:=s1+s2; writeln('қосынды =',s); end. 12. 1-ден
бастап өзіміз көрсеткен n бүтін санына дейінгі натурал
сандарды және олардың квадраттарын экранға шығарыңдар. Program
taps37_12; Var i, n, kv:integer; Begin Write(‘n – ге мән енгіз:’); read(n); For i:=1 to n do begin kv:=i*i; Writeln(‘көрсетілген сандар: ‘, i,’’); Writeln(‘олардың квадраты: ’, kv,’’); End End. 13. Әрбір
бактерия бір минутта екіге бөлінеді. Басында бір бактерия берілген деп
5, 7, 9,..., 15 минуттан кейін неше бактерия пайда болатынын табыңдар.
Жаңа пайда болған бактериялар да минут сайын көбейіп
отырады. Program 37_13; Var b, b1,b2,t, 14. 1202 ж. итальян
математигі Леонард Пизанский (Фибоначи) мынадай есеп ұсынған
болатын: екі қоян (бір жұп) ай сайын екі көжек туады (бірі
еркек, бір ұрғашы), сол көжектердің өзі екі
айдан соң көжектейді. Егер жыл басында бір жұп қоян
асырасақ, жыл аяғында олар нешеу болады? Есептің шарты
бойынша қояндардың ай сайынғы көбею саны мынадай
тізбекпен өрнектеледі: 1,1,2,3,5,8,13,21,34,... Берілген N санына
дейінгі барлық Фибоначи сандарын анықтайтын програм-ма құрыңдар. program
taps37_14; var q1,q2,q,k,s:integer; begin q1:=1;q2:=1; {қояндар} writeln(' бірінші айдағы қоян жұптарының
саны:'); write('q1= ', q1,' q2 = ',q2); {алғашқы екі айдағы жұптар
саны} s:=q1+q2; {қояндар санын шығару циклін ұйымдастыру} for k:=3 to 12 do begin q:=q1+q2;{әр айда пайда болатын қоян
жұптары} write(‘қоян жұптары‘, k
,’айда =’, q ,’болады;); s:=s+q;{барлық қояндар санын
есептеу} q1:=q2; q2:=q; end; writeln; writeln('жалпы қоян
саны =', s*2);{нәтиже шығару} end. 22. Берілген n
саны үшін Y=1!+2!+3!+...+n! мәнін есептеңдер. program taps37_22; var i:integer;{цикл санауышы} f,y,n:integer; begin y:=0; f:=1; for i:=1 to n do begin write('факториалдың мәнін
енгіз:'); readln(n); f:=f*i;{факториалды есептеу формуласы} y:=y+f;{қосынды табу формуласы} end; writeln('факториалдың қосындысы:
Y = ',y); end. program
kobkeste1; uses crt; var k,i,s:byte; begin clrscr;
{сыртқы цикл} for k:=1 to 9 do begin
{ішкі цикл} for i:=1 to 9 do begin s:=k*i; write(k,'*',i,'=',s,' '); end;
{ішкі цикл соңы} writeln; end;
{сырқы цикл соңы} end. program kos5; var n:byte;
{дәреже көрсеткіші} i:byte;
{цикл санауышы} a:real;
{енгізілетін сан} w:real;
{1/а дәрежесі} s:real;
{қосынды} Begin write('а айнымалысына мән бер:'); readln(a); write('n айнымалысына мән бер:'); readln(n); s:=0; w:=1; for i:=1
to n do begin w:=w*a; s:=s+1/w; end; writeln('қосынды =',s:4:2) end. program
summa1;{10 бүтін санның қосындысын табу} var
a:integer; {енгізілетін сан} i:integer; {цикл санауышы} S:integer; {қосынды} begin s:=0; for i:=1 to 10 do begin write(i,'-қосылғыштың мәнін
енгіз: '); readln(a); S:=S+a end; writeln('Қосынды=',S); end. |
